PAYT i KAYT
Pay as you throw / Know as you throw
Przejrzyste opłaty za odpady oparte na danych, nie na domysłach.
KAYT (Know As You Throw)to podejście „najpierw wiedz”: budujesz wiarygodną ewidencję tego,
kto, kiedy i jak korzysta z infrastruktury odpadowej oraz jak wygląda segregacja.
PAYT (Pay As You Throw) idzie krok dalej: wprowadza model rozliczeń, w którym opłata jest
powiązana z realnym wytwarzaniem odpadów (np. liczbą zdarzeń, objętością, masą lub podejściem mieszanym).
Rozwiązania T-Master pomagają wdrażać oba modele w praktyce: od identyfikacji użytkowników i punktów gromadzenia, przez ewidencję zdarzeń i raportowanie, aż po integracje z systemami operatorów i gmin. Dzięki temu PAYT/KAYT nie jest tylko koncepcją, ale procesem, który działa codziennie – w zabudowie wielorodzinnej, jednorodzinnej i w obiektach komercyjnych.
Szybki skrót: KAYT vs PAYT
Najpierw zbierasz dane: identyfikacja, ewidencja, analityka i raporty. Możesz zrobić pilotaż bez zmian w opłatach.
Gdy proces jest stabilny, włączasz naliczanie opłat na podstawie danych: zdarzenia/objętość/masa lub model mieszany.
- Skalowalne: od pilotażu do pełnego wdrożenia.
- Dobór modelu pod typ zabudowy i lokalne zasady.
- Możliwe integracje z systemami gmin i operatorów.
Czym jest PAYT
(Pay As You Throw)?
PAYT to model opłat za gospodarowanie odpadami, w którym płatność jest powiązana z faktycznym wytwarzaniem odpadów, a nie z jedną stałą stawką dla wszystkich. W praktyce oznacza to, że system rozliczeń bazuje na danych operacyjnych: liczbie zdarzeń (np. odbiorów lub wrzutów), objętości (pojemności i „wywozach”), masie (ważenie) lub podejściu mieszanym (np. część stała + limit + dopłaty).
PAYT najczęściej wdraża się po etapie KAYT — gdy proces ewidencji jest stabilny, a użytkownicy rozumieją zasady. Dzięki temu rozliczenia są transparentne, możliwe do wyjaśnienia i mniej podatne na spory.
Co PAYT daje w praktyce
- większą sprawiedliwość: „płacę proporcjonalnie do tego, co generuję”
- motywację do ograniczania frakcji zmieszanych i poprawy segregacji
- lepszą przewidywalność kosztów i argumenty oparte na danych
- możliwość projektowania limitów i zachęt (np. edukacyjnych)
Na jakich danych może bazować PAYT
- Zdarzenia: odbiór/wrzut/otwarcie, przypisane do nieruchomości lub użytkownika
- Objętość: pojemność pojemnika + częstotliwość odbioru
- Masa: ważenie, gdy jest uzasadnione logistycznie
- Mieszany: część stała + limit + dopłaty/bonusy
Czym jest KAYT (Know As You Throw)?
KAYT to podejście, w którym kluczowe jest pozyskanie wiarygodnych danych o zachowaniach i strumieniach odpadów: kto korzysta z infrastruktury, jak często, w jakich frakcjach, gdzie pojawiają się problemy (przepełnienia, podrzuty, kontaminacje frakcji). KAYT może działać bez wprowadzania nowych opłat – jako etap „poznaj i uporządkuj”.
W praktyce KAYT jest fundamentem pod PAYT: najpierw stabilizujesz proces, budujesz raportowanie i komunikację, a dopiero później wdrażasz rozliczenia. To najczęstsza ścieżka minimalizująca konflikty i reklamacje.
Dlaczego PAYT i KAYT są tak ważne dla gospodarki odpadami?
Gdy system opłat jest oderwany od faktycznej ilości odpadów, trudniej zarządzać kosztami, a mieszkańcy często czują brak sprawiedliwości. PAYT/KAYT wprowadzają zarządzanie oparte na danych: pomagają wykrywać źródła problemów, planować logistykę oraz projektować zasady, które są czytelne i dają się obronić.
Wdrożenia oparte o dane (KAYT) i rozliczenia (PAYT) mogą też wspierać edukację oraz ograniczać zjawiska takie jak podrzuty, przepełnienia czy psucie frakcji selektywnych.
Jak PAYT/KAYT działa „od kuchni”
Skuteczne PAYT/KAYT wymaga procesu, który jest prosty dla użytkownika, a jednocześnie daje wiarygodne dane. Niezależnie od wariantu wdrożenia, w tle zawsze występuje kilka kluczowych elementów: identyfikacja, rejestr zdarzeń, raportowanie oraz zasady obsługi incydentów (np. reklamacji).
T-Master pomaga spiąć te elementy w spójny system: infrastruktura punktów gromadzenia, kontrola dostępu, ewidencja i analityka, a w razie potrzeby także integracje.
Ustalenie „kto odpowiada”: lokal/gospodarstwo/użytkownik, punkt gromadzenia, pojemnik lub uprawnienie dostępu. Model dobiera się do realiów (zabudowa, regulamin, operator).
Rejestrowanie zdarzeń: otwarcia, wrzuty, odbiory, serwisy, incydenty, alerty. Dane są podstawą raportów i rozliczeń.
Raportowanie dla gminy/operatora/zarządcy: częstotliwość, obciążenia, trendy frakcji, problemy jakościowe, a także zestawienia do komunikacji z użytkownikami.
KAYT: usprawnienia procesu, edukacja, korekty infrastruktury. PAYT: naliczanie opłat na podstawie stabilnych danych.
Żeby wdrożenie było skuteczne, potrzebna jest spójność: infrastruktura + proces + dane + komunikacja. T-Master wspiera to podejście projektowo: pilotaż, dopracowanie zasad, skalowanie i rozliczenia PAYT.
Rozwiązania T-Master
pod PAYT i KAYT
Wdrożenia PAYT/KAYT wymagają „kręgosłupa” technologicznego: infrastruktury w terenie oraz warstwy systemowej, która zbiera zdarzenia, porządkuje dane i udostępnia raporty. T-Master jest w tym miejscu spoiwem: pomaga przełożyć koncepcję PAYT/KAYT na działające rozwiązanie operacyjne.
Poniższe obszary to typowe elementy projektu (dobór zależy od warunków lokalnych i modelu rozliczeń).
Dostęp do altan/punktów gromadzenia dla uprawnionych użytkowników, ograniczenie podrzutów, powiązanie zdarzeń z nieruchomością lub użytkownikiem – zależnie od projektu.
Rejestrowanie „co, kiedy, gdzie”: odbiory, wrzuty, serwisy, incydenty. Dane stanowią podstawę KAYT, a w modelu PAYT mogą zasilać rozliczenia.
Raporty o obciążeniu punktów, trendach, problemach jakościowych, sezonowości, wskaźnikach segregacji i skuteczności działań naprawczych.
Integracje z systemami operatorów i gmin: ewidencja, rozliczenia, CRM/ERP, exporty danych, API.
Scenariusze wdrożeń PAYT/KAYT
PAYT i KAYT da się wdrażać etapami. To ważne, bo pozwala najpierw ustabilizować proces i komunikację, a dopiero potem wprowadzać rozliczenia. Poniżej kilka scenariuszy, które często sprawdzają się w praktyce.
Wielorodzinna: KAYT → PAYT
W zabudowie wielorodzinnej największym wyzwaniem jest porządek i szczelność punktu gromadzenia: podrzuty, mieszanie frakcji, przepełnienia i brak odpowiedzialności. KAYT pomaga to uporządkować poprzez dostęp i ewidencję, a PAYT może wprowadzić sprawiedliwszy model opłat, gdy system jest stabilny.
- kontrolowany dostęp do punktu gromadzenia
- ewidencja zdarzeń i odbiorów
- raporty: obciążenia, incydenty, efektywność segregacji
- opcjonalnie: PAYT (np. limity + dopłaty, zdarzenia)
Jednorodzinna: ewidencja odbiorów i rozliczenia
W zabudowie jednorodzinnej często kluczowa jest ewidencja odbiorów i frakcji, sezonowość oraz optymalizacja harmonogramu. PAYT może opierać się na liczbie odbiorów frakcji zmieszanej, limitach lub modelu mieszanym, zależnie od ustaleń lokalnych.
- przypisanie zdarzeń do adresu/gospodarstwa
- raporty frakcji i trendów
- optymalizacja harmonogramów i pojemności
- PAYT: model dopasowany do infrastruktury i regulaminu
Obiekty komercyjne / instytucje: KPI i rozliczenia B2B
Dla obiektów komercyjnych liczy się mierzalność i standard obsługi: raporty, KPI, SLA, przewidywalność kosztów. KAYT daje dane do zarządzania, a PAYT pozwala wiązać koszty z realnym zużyciem usług.
- raporty zużycia i trendów (frakcje, obciążenia)
- rozliczenia w oparciu o dane
- lepsza organizacja punktów gromadzenia i serwisu
Pilotaż: szybki start KAYT w wybranym obszarze
Pilotaż pozwala sprawdzić założenia i zebrać dane, zanim system obejmie całe miasto/gminę. To etap, w którym dopracowuje się proces, komunikację i raportowanie — a dopiero potem decyduje o skalowaniu i PAYT.
- wybór reprezentatywnej strefy
- uruchomienie ewidencji i raportów
- wnioski i korekty procesu
- decyzja: skalowanie i/lub PAYT
Etapy wdrożenia PAYT/KAYT – jak zrobić to bezproblemowo?
Wdrożenie PAYT/KAYT to projekt operacyjny, a nie tylko zakup technologii. Najlepsze efekty daje podejście etapowe: najpierw cele i proces, potem dane (KAYT), a na końcu rozliczenia (PAYT).
Spójność procesu, wiarygodne dane, prosta komunikacja oraz etapowanie. Dlatego KAYT często jest najlepszym startem: pozwala zobaczyć realne zachowania i problemy, zanim pojawi się element rozliczeń PAYT.
Masz więcej pytań?
To jasne! Skontaktuj się z naszym zespołem - wszystko wytłumaczymy na spotkaniu.
Skontaktuj się z namiFAQ:
PAYT (Pay As You Throw) to model naliczania opłat za odpady, w którym opłata jest powiązana z rzeczywistą ilością wytwarzanych odpadów (lub z aktywnością związana z ich oddawaniem), a nie tylko z ryczałtem. W praktyce „płacisz za to, co wyrzucasz”.
PAYT może bazować na różnych wskaźnikach (zależnie od infrastruktury i zasad lokalnych):
- liczba zdarzeń (np. odbiory/wrzuty/otwarcia przypisane do nieruchomości),
- objętość (pojemność pojemników + częstotliwość odbioru),
- masa (ważenie, gdy jest zasadne),
- model mieszany (np. część stała + limit + dopłaty).
Dobrze wdrożony PAYT zwiększa poczucie sprawiedliwości, wspiera segregację i pomaga kontrolować koszty systemu.
KAYT (Know As You Throw) to podejście „najpierw wiedz”: budujesz wiarygodne dane o tym, jak działa system w realnym życiu — kto i jak korzysta z infrastruktury odpadowej, jakie są trendy, gdzie występują przepełnienia, podrzuty, kontaminacje frakcji i inne problemy.
KAYT jest często bezpiecznym etapem 1 przed PAYT: pozwala dopracować proces, edukację i komunikację, zanim pojawi się element rozliczeń. To ogranicza spory i reklamacje, bo decyzje opierają się na danych.
W skrócie: KAYT = dane i przejrzystość, a PAYT = rozliczenia oparte na danych.
Rozwiązania T-Master pomagają przełożyć PAYT/KAYT na działający system operacyjny: od infrastruktury w terenie po warstwę danych i raportów.
Najczęściej obejmuje to:
- Identyfikację i ewidencję zdarzeń (kiedy, gdzie, jak często i w jakich frakcjach),
- kontrolę dostępu do punktów gromadzenia (tam, gdzie to rozwiązuje problem podrzutów),
- raportowanie dla gmin, operatorów i zarządców (KPI, trendy, obciążenia, incydenty),
- integracje z systemami operatorów/gmin (eksporty, API).
Dzięki temu można zacząć od pilotażu KAYT, a po stabilizacji procesu przejść do modelu PAYT.
Tak — etapowanie jest zwykle najlepszą drogą. Najczęstsza ścieżka to: Audyt i cele → KAYT (pilotaż) → skalowanie → PAYT (rozliczenia).
Pilotaż KAYT pozwala zebrać dane, dopracować zasady i komunikację z użytkownikami. Dopiero gdy system działa stabilnie i jest zrozumiały, wdraża się PAYT.
Takie podejście ogranicza ryzyka, ułatwia akceptację społeczną i daje twarde podstawy do rozliczeń.
Największe źródło sporów to brak zaufania do danych albo brak jasnych zasad. Dlatego w praktyce działa podejście: najpierw KAYT, potem PAYT.
Co realnie zmniejsza liczbę reklamacji:
- przejrzyste raporty (kiedy było zdarzenie/odbiór, w jakim zakresie),
- czytelne zasady i komunikacja (co liczymy, czego nie liczymy, jak działa limit),
- szczelność procesu (np. ograniczenie podrzutów, kontrola dostępu tam gdzie potrzebna),
- procedura obsługi incydentów (reklamacje, korekty, wyjątki).
Jeśli dane są stabilne i zrozumiałe, PAYT przestaje być „kontrowersją”, a zaczyna być uczciwą zasadą opartą o fakty.
Produkty T-Master
Poznaj rozwiązania, które umożliwiają skuteczne wdrożenie modeli PAYT i KAYT w praktyce.
Drop&Go
Estetyka i funkcjonalność na Twoim osiedlu, wykluczająca zbiorową odpowiedzialność i podwyższone opłaty za brak segregacji odpadów.
Drop&Go Light
Drop&Go Light to tańsza wersja urządzenia Drop&Go z jednym miejscem do identyfikacji odpadów i ich ważenia.
Drop&Go Waste House
Elektroniczne wyposażenie altany bądź lokalu do segregacji odpadów wewnątrz bloku jako uzupełnienie tradycyjnych pomieszczeń śmietnikowych wraz z SISO (działającym i dostępnym w całej Polsce).
miniPSZOK247
Dzięki dostępności pojemników do których możesz oddać drobne odpady- typu tekstylia na osiedlu - oszczędzisz czas na dojazd do punktu PSZOK, oddalonego od Twojego miejsca zamieszkania.
ePSZOK247
Informatyzacja i automatyzacja punktów selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (e-PSZOK).
Ubraniomat
Promowanie zrównoważonej mody, dzięki zbiórce tekstyliów i akcesoriów, którym możemy nadać drugie życie. Ulokowany w dogodnej lokalizacji w gminie czy centrum handlowym pozwala w łatwy sposób zgromadzić nieużywaną odzież dobrej jakości, którą można przeznaczyć do ponownego wykorzystania.
Urządzenia i system T-Master SA w coraz większej liczbie miast!
Z każdym miesiącem coraz więcej miast zaczyna korzystać z technologii i urządzeń od T-Master SA. Inteligentna gospodarka odpadami staje się standardem w Polsce i na świecie.
Znajdź nasze urządzenia:
Skontaktuj się z naszym zespołem.